Ο Ιδομενέας Παπαγρηγοράκης είχε εκδώσει στην Κρητικη Εστία μιά σειρά Σφακιανών Συμβολαίων και στον σχολιασμό ενός από αυτά ο Παύλος Παχυνάκης είχε αποστείλει επστολή, όπου αναφέρει παρεμπιπτόντως την ύπαρξη φυλαχταριού του Γεωργίου Τσελεπή (Κρητική Εστία, τεύχος 169, Απρίλιος 1967, σ. 147)
Το φυλαχτάρι αποτελείται από δύο φύλλα 19χ14 εκ, εκ των οποίων το δεύτερο φύλλο είναι λευκό. Έχει φθορές όπως φαίνονται στις εικόνες.
Φυλαχτάρι
Έμπροσθεν σελίδα/recto μαγικός κύκλος σε 4 ομόκεντρους με τον εσωτερικό να χωρίζεται σε 4 μέρη από το σύμβολο του σταυρού με 4 σύμβολα σε κάθε τεταρτημόριο και ένα άλλο στην βάση του. Στον επόμενο προς τα έξω κύκλο έχουμε πάλι το σημείο του σταυρού και την χριστιανική προσευχή Ιησούς Χριστός Νικά συνοδευόμενη από σύμβολα. Στον επόμενο κύκλο, στο ημικύκλιο δεξιά συναντάμε την φράση «η βωήθηα του δουλου του θεού μανουσω» συνοδευόμενη από σύμβολα που αποκαλύπτει και τον κάτοχο του φυλακτού. Στον εξωτερικό κύκλο το δεξί ημικύκλιο ξεκινά με σύμβολα, συνεχίζει με την φράση «η βοηθηα του δούλου του θεού μανουσω» και σύμβολα και κλείνει επαναλαμβάνοντας «η βωηθηα του δούλου μανουσο».
Κάτω από τον κύκλο υπάρχει το εξής κείμενο:
Ωφελησεν και δηαλησεν η δεσπηνα η θεωτοκως και κερα την ζονην της και εγενησεν το κηρηον ημον Ιησού χρηστων ητης να ληση και να δηαληση το κακων ιδη το κακων την κακην συνεργηα τον διαβολον μάγια δηασκεληματα φαρμακα καρφώματα.
Verso/όπισθεν σελίδα
Η καντάνα φθαλμού κατάραν και ψαλμώ κατάραν και ώρκων και ωρκωμασήα και αφωρεσμών πάσων ηερεως ων ση γηνώσκης τα ονώματα τως κήρηε να λήσου και να δηαλήσου και να έβγαση από τον δούλων του θεού μανούσω
Ως ήμνον στρωφος η στρωφον επήγαν στρηφηνα βεργηα και επλετα(…)στρηφηνω ληκωνω αφηνω και στρηφηνω καιρόν το έλαβα όσε (…) ου και σταθην και εεαν μεσα μηση ωπρυως (…) <σύμβολα>θεού αμήν <σύμβολα> σαβαωθ
Ανάλυση
Τα φυλαχτά αποτελούσαν μια πολύ διαδεδομένη πρακτική του κρητικού λαού μέσω της οποίας ξόρκιζαν τον φόβο του αγνώστου και διασκέδαζαν τις δεισιδαιμονίες τους. Στο πολυτιμότατο αρχείο του Παύλου Βλαστού που φυλάσσεται στο Ιστορικό Αρχείο Κρήτης βρίσκουμε ολόκληρο τόμο (20) αφιερωμένο σε ξόρκια και γητειές που μπορούμε κάπως επιπόλαια να χωρίσουμε είτε σε προσευχητικού τύπου γητειές που πρέπει να αναγνωστούν/απαγγελθούν τελετουργικά είτε σε σύμβολα κυρίως αποτροπαϊκά που ο πάσχων ή αιτών πρέπει να φέρει πάνω του. Σε έναν τόπο με τόσο ισχυρή θρησκευτική ταυτότητα η πλειοψηφία των καταγραφών δεν μπορεί παρά να έχει άμεσες αναφορές στην χριστιανική παράδοση και την εκκλησία.
Στην περίπτωση του παρόντος φυλαχταριού, μπορούμε να υποθέσουμε με σχετική ασφάλεια ότι ο φέρων του είχε σκοπό να προστατευθεί από τα «μάγια», το «μάτι», τις κατάρες και τους αφορισμούς είτε επειδή είχε ήδη προσβληθεί από αυτά- εξ ου και η επανάληψη των παράγωγων του λύω-διαλύω είτε επειδή θεωρούσε ότι κινδυνεύει από τέτοιες πρακτικές.
Ο αιτών προστασία, αναγνωρίζει την ύπαρξη της κακής συνεργείας και επικαλείται την Παναγία προστάτιδα που «ωφέλησε» την ανθρωπότητα με την γέννηση του Ιησού και «διέλυσε» το κακό. Η αναφορά στην ζώνη της Παναγίας συμβολίζει την άμωμο σύλληψη και αποτελεί από μόνη της έναν πολύ βαθύ συμβολισμό καθώς η Τιμία Ζώνη της Θεοτόκου αποτελεί για τους χριστιανούς ένα από τα σπουδαιότερα κειμήλια, γνωστό για την αποτροπαϊκή και θαυματουργή του δύναμη. Ο αιτών συνεχίζει επικαλούμενος την δύναμη του Ιησού, ώστε να λύσει και να διαλύσει τις δυνάμεις του κακού που τον επιβουλεύονται κάνοντας αναφορά στους κινδύνους που θεωρούσε ότι διέτρεχε: μαγεία, κακοτυχία που έχει προκληθεί από κακή ενέργεια, δηλητήρια, επιθέσεις.
Στην οπίσθια όψη του φυλαχταριού είναι γραμμένες άλλες δύο παράγραφοι, η πρώτη αποτελεί στην ουσία μια γητειά για το «μάτι» (φθαλμόν/φθαρμόν), τις κατάρες και τους αφορισμούς ιερέων ενώ η δεύτερη είναι πιθανότατα ακατάληπτα «μαγικά λόγια» που όπως υποδηλώνεται στην αρχή ψάλλονται «ως ύμνος». Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι σε εποχές όπου κυριαρχούσε ο αναλφαβητισμός τα γράμματα από μόνα τους απέπνεαν τέτοιον σεβασμό που για την πλειονότητα των ανθρώπων η μετουσίωση του ίδιου του γράμματος σε μαγικό σύμβολο ήταν μια πολύ εύκολη υπόθεση.
Όσον αφορά τον κάτοχο του φυλαχτηριού, ο Παχυνάκης αναφέρει ρητά ότι ανήκε στον Γεώργιο Δασκαλάκη, επονομαζόμενο Τσελεπή, Ανωπολίτη επαναστάτη και οπλαρχηγό που έπεσε στην Κάντανο στις 6/12/1821 με τον θάνατο του να επηρεάζει δραματικά την Επανάσταση. Παρόλη την σιγουριά του Παχυνάκη, το φυλακτό είχε δημιουργηθεί για Μανούσο και όχι Γεώργιο. Είναι εξαιρετικά πιθανό λοιπόν είτε να ήταν του αδελφού του Τσελεπή, καπετάνιου Μανούσου Δασκαλάκη και να είχε δοθεί από τον δεύτερο στον πρώτο για προστασία, είτε ο Παχυνάκης να έκανε λάθος.
